Klinik Psikologdan hudut koymak ile ilgili değerli uyarı! Hayır demek neden hatalı hissettirir?

Klinik Psikolog Sümeyye Üstün, hayır diyememenin sadece bir kelimeyi söylemekte zorlanmak olmadığını, kişinin geçmiş tecrübeleri ve bilinçdışı hisleriyle yakından bağlı olduğunu vurguluyor. Vakit zaman herkesin hayır demekte zorlanabileceğini belirten Üstün, bilhassa kimi şahıslara karşı kronikleşen hayır diyememe durumunun daha derin bir sıkıntıyı işaret edebileceğine dikkat çekiyor.

Bazı beşerler için hayır diyebilmek hayli güçtür. Kişi hayır dediğinde karşısındakini kıracağından, bağlantıyı koparacağından tasa edebilir yahut bencillik yapıyormuş üzere gelebilir. Bu türlü bakınca “hayır” diyememek yalnızca bir kelimeyi söyleyememek değildir. Bir kişilik özelliği de değildir. Kişi “hayır” dediğinde ne olduğu, kişinin zihnine gelen kanılar yahut imgeler, hissettiği hisler kişilik özelliğinden fazla bilinçdışı hisler ve geçmiş tecrübelerle alakalıdır.

“HAYIR” DİYEBİLMEK YAHUT “HAYIR” DİYEMEMEK

Bununla birlikte “hayır” diyebilmek şahsî sonla ilgili bir sıkıntıdır. Kişinin kendini nerede ve nasıl gördüğü, kendini tanıma ve bilme kapasitesi, istekleri, muhtaçlıkları, dilekleri ve hislerini fark etme hüneriyle ilgilidir. Vakit zaman herkesin hayır demekte zorlandığı bahisler olabilir. Hayır diyememek her vakit bir sorun değildir. Fakat kişi kronik bir formda yahut bilhassa birtakım insanlara karşı hayır demekte sorun yaşıyorsa oranın art planında diğer bir problemin tesirinden bahsedebiliriz.

ÇOCUKLUKTA ÖĞRENİLENLER 

Bazı konutlarda yaşayan çocuklar oraya ahenk sağlamak için bir tıp hayatta kalma stratejisi geliştirmişlerdir. Bu ahenk sağlama durumu vakitle kendini kısma, oburlarının gereksinimlerini önceleme formuna bürünmüş olabilir. Bilhassa çocuklukta şu durumlar sıklıkla yaşanmışsa çocukta ahenk sağlama kapasitesi fazlaca gelişmiş olabilir:

– Hislerini söz ettiğinde eleştirilen çocuk

– Hudut koymaya çalıştığında suçlanan çocuk

– Aile içinde huzuru korumakla yükümlü hissedilen çocuk

– “Sen güçlü olmalısın, yönetim et” iletisi verilen çocuk

– Anne-babanın duygusal muhtaçlıklarını karşılamaya zorlanan çocuk, vb.

Bu ve buna misal durumlar vakitle çocuğun ahenk sağlama hünerini geliştirir ve yetişkinlikte kendini tanımakta ve hayır demekte zorlanan biri haline getirebilir.

Yetişkinlikte bu durum şu halde görünebilir:

• – Hayır demekten kaçınır
• – Karşı tarafın reaksiyonunu büyütür
• – Suçluluk hisseder
• – Kendi hudutlarını fark edemez
• – Kendini tanımakta zahmet çeker
• – Onay arayışında olur

“HAYIR” DEMEK BENLİĞİN SINIRIDIR

Yukarıda da belirtildiği üzere, hayır diyememenin her vakit sorunlu olmayabileceğini söylemekle başlayabiliriz. Vakit zaman hayır demekte güçlü çektiğimiz mevzular olabilir. Bazen sevdiğimiz, paha verdiğimiz biri için kendi vaktimizden ya da emeğimizden fedakarlık ettiğimiz durumlar da olabilir. Hayır diyebilmenin kıymeti, her vakit, her yerde ve her halde hayır deme zorunluluğunu doğurmaz.

Ancak burada bahsedilen biraz daha farklıdır. “Her yerde olan hiçbir yerdedir” kelamını düşünebiliriz. Hayır diyememeyi her yerde olma durumuna benzetebiliriz. Kendi kimlik bütünlüğüne sahip, istek ve muhtaçlıklarını bilen, hislerini fark eden ve bunlara alan tanıyan bir kimse kendi sonlarını oluşturabilir. Bu, bir benliğe ilişkin olmaktır. Bunun zıddı ise, kendi hudutlarını oluşturamayan, ya her yerde olan ya da ters bir formda bir yerde olmayı reddeden bir tavırdır. Bu ise bir benliğe ilişkin olmamak, münasebetiyle sonun olmamasıdır.

Eğer Hudut Yoksa…

– Kişi kendi muhtaçlıklarını fark edemez

– Kime ne kadar güç harcayacağını bilemez

– Sürekli diğerleriyle uğraşır

– Duygusal tükenme yaşar

– Kızgınlık, içerleme, değersizlik biriktirir

BAZEN “HAYIR” DEMEK, KENDİNE “EVET” DEMEK OLABİLİR 

Hayır demek ve hudut çizmek bilmediğimiz ve kolay yapamadığımız bir şey olabilir. Hatta birinci başlarda hudut çizmeyi yanlış, ziyan verici halde de yapabiliriz. Hayır demek ve hudut çizmek korkutucu, korku verici, hatalı hissettirici de gelebilir. Tüm bunlar temelde kişinin kendi varlığını tanıması, benliğini inşa etmesi, gereksinimlerini görmesiyle ilgilidir. Bunu benin/kendinin doğumu üzere düşünürsek, bu doğumun da sancılı olacağını söyleyebiliriz.

Sümeyye Üstün Klinik Psikolog